Engelse afvalsorteerder tegelijk proeftuin voor verpakkingsontwerpers
Sherbourne Recycling benadrukt belang van circulair verpakkingsontwerp
Voor veel verpakkingsontwerpers blijft de verpakking in haar afvalfase grotendeels buiten beeld. Bij Sherbourne Recycling, in het Engelse Coventry, worden ze echter actief uitgenodigd om te kijken hoe ze Design for Recycling nog meer kunnen toepassen. Want in Groot-Brittannië hebben – ondanks de Brexit – goed uit te sorteren verpakkingsmaterialen uiteraard net zo goed een economische als een milieuwaarde als in de rest van Europa.
De recyclage-installatie van Sherbourne, die pas drie jaar operationeel is, geldt als een van de meest geavanceerde sorteerfaciliteiten van het Verenigd Koninkrijk. Hier worden de recycleerbare huishoudelijke afvalstromen van ongeveer 1,5 miljoen inwoners verwerkt. Opvallend daarbij is dat inwoners van de aangesloten gemeenten hun recycleerbare afval niet hoeven voor te scheiden. Alles gaat in één afvalcontainer, waarna een combinatie van formaatscheiding, sensortechnologie, optische scheiding, robotica en kunstmatige intelligentie de materialen in de sorteert. Voor de verpakkingsindustrie biedt dat een interessante blik op de praktijk van recycleerbaarheid.
Van theorie naar praktijk
Tijdens de presentatie benadrukte Anthony Hornsby – communicatieverantwoordelijke bij Sherbourne – een belangrijk punt: recycleerbaarheid op papier is niet hetzelfde als recycleerbaarheid in de praktijk. Volgens Hornsby moet een verpakking aan drie voorwaarden voldoen om daadwerkelijk recycleerbaar te zijn: het materiaal moet kunnen worden herkend en opgevangen in het sorteerproces; het moet technisch verwerkt kunnen worden en last but not least: er moet een afzetmarkt bestaan die het materiaal opnieuw wil gebruiken. "Pas wanneer aan alle drie de voorwaarden wordt voldaan, kan een verpakking daadwerkelijk als recycleerbaar worden beschouwd."
Dat klinkt vanzelfsprekend, maar de praktijk blijkt weerbarstig. Zo verdwijnen – delen van – verpakkingsmaterialen die kleiner zijn dan ongeveer vijf centimeter vaak uit het sorteerproces. Ze belanden tussen de glas- en restfracties en worden uiteindelijk verbrand voor energieterugwinning. "Voor verpakkingsontwerpers is dat een belangrijke les", aldus Hornsby. "Wat op papier recycleerbaar lijkt, hoeft dat in werkelijkheid niet te zijn."
Monomateriaal blijft heilige graal
Een tweede boodschap die tijdens het bezoek aan de Britse sorteerinstallatie meerdere keren terugkwam, is het belang van monomaterialen. "Hoewel merken vaak kiezen voor complexe verpakkingsstructuren vanwege uitstraling, houdbaarheid of marketing, zijn juist die combinaties van materialen lastig te verwerken", bevestigt Hornsby.
Sherbourne ziet dagelijks hoe verpakkingen met meerdere lagen, sleeves of samengestelde onderdelen problemen veroorzaken in het sorteerproces. Ook ontwerpen waarbij consumenten eerst onderdelen moeten verwijderen voordat een verpakking recycleerbaar wordt, blijken in de praktijk weinig succesvol. "Ga er nooit vanuit dat een consument een verpakking uit elkaar haalt voordat deze wordt weggegooid", stelt Hornsby.
AI voor kwaliteitscontrole
Sherbourne Recycling verwerkt jaarlijks ongeveer 180.000 ton materiaal en beschikt over een maximale capaciteit van 250.000 ton. Het hart van de installatie wordt gevormd door een netwerk van optische sorteerders, camera's en AI-gestuurde robotarmen. Deze systemen analyseren continu vorm, kleur, materiaaltype en afmetingen van verpakkingen. Op basis daarvan worden materialen gescheiden in onder meer karton, papier, PET, HDPE, folie, staal, aluminium en glas.
Pluspunt van de inzet van AI is dat de installatie inmiddels niet alleen sorteert, maar ook leert. Dankzij kunstmatige intelligentie kunnen de systemen worden aangepast aan veranderende verpakkingsstromen. Een concreet voorbeeld is de sterke toename van PET-schalen voor kant-en-klaarmaaltijden na de coronaperiode. Waar deze oorspronkelijk slechts een klein deel van de PET-stroom vormden, bleek hun aandeel veel groter dan verwacht. Door het zelflerende vermogen van AI kon Sherbourne deze verpakkingen apart uitsorteren, waardoor de kwaliteit van de PET-flessenstroom aanzienlijk verbeterde.
Een levende testomgeving
Wat Sherbourne bijzonder maakt, is dat de installatie zich nadrukkelijk profileert als een ‘living laboratory’ voor verpakkingsinnovatie. "Internationale merken, verpakkingsproducenten en materiaalontwikkelaars kunnen hier hun verpakkingen testen onder realistische omstandigheden", verduidelijkt Hornsby. "Producten worden letterlijk in de afvalstroom meegenomen om te analyseren hoe ze zich gedragen tijdens sortering en verwerking."
De installatie levert vervolgens uitgebreide rapportages over: herkenbaarheid van verpakkingen, sorteerprestaties, invloed op bestaande materiaalstromen, geschiktheid voor recyclage en mogelijke ontwerpverbeteringen. Volgens Hornsby maken inmiddels diverse internationale A-merken gebruik van deze mogelijkheid om hun verpakkingen te optimaliseren.
De uitdaging van nascheiding
Sherbourne werd in 2021 opgericht door acht lokale overheden in de regio West Midlands, die gezamenlijk 65 miljoen Britse pond investeerden in de bouw van de installatie. "Het uitgangspunt was helder", aldus Hornsby. "Maak recyclage voor inwoners zo eenvoudig mogelijk." In plaats van meerdere afvalbakken hoeven huishoudens slechts één recyclagecontainer te gebruiken. De technologie neemt vervolgens het scheidingswerk over.
De installatie behaalt daarbij materiaalzuiverheden tot 99 procent, waardoor veel grondstoffen direct kunnen worden afgezet bij Britse papier- en kunststofrecycleerders. Aldus de claim van Sherbourne.
Circulair ontwerpen begint bij het einde
Een blik in de praktijk bij Sherbourne Recycling maakt duidelijk dat de discussie over circulaire verpakkingen niet uitsluitend gaat over materiaalkeuze. Minstens zo belangrijk is de vraag hoe een verpakking zich gedraagt wanneer zij afval wordt.
De installatie in Coventry laat zien dat technologie steeds beter in staat is om waardevolle grondstoffen terug te winnen. Tegelijkertijd wordt ook zichtbaar dat verpakkingsontwerp een cruciale rol blijft spelen. "Waar verpakkingsontwikkelaars zich richten op uitstraling, functionaliteit en consumentengebruik, kijkt een sorteerinstallatie naar heel andere zaken", licht Hornsby toe. "Is het verpakkingsmateriaal herkenbaar? Kan het worden gesorteerd? Vervuilt het andere materiaalstromen? En misschien wel de belangrijkste vraag: wil een recyclagebedrijf het materiaal uiteindelijk daadwerkelijk hebben?"
Beoordeeld door een machine
Dankzij de steeds grotere rol van technologie in sorteerinstallaties, veranderen op die manier ‘de wetten’ voor het verpakkingsontwerp, constateert Hornsby. "Sleeves, labels, combinaties van verschillende materialen en donkere kunststoffen kunnen de herkenbaarheid beïnvloeden." Hoewel moderne AI-systemen steeds slimmer worden, blijft een eenvoudige, eenduidige verpakking gemakkelijker te verwerken dan een complexe constructie."
Volgens Sherbourne verschuift de ontwerpvraag daarom steeds meer naar: hoe ziet deze verpakking eruit voor een camera? Een ontwikkeling die nauw aansluit bij deze trend is de opkomst van digitale watermerken zoals Digimarc en de Britse technologie van Polytag. Deze vrijwel onzichtbare codes worden verwerkt in het verpakkingsontwerp en kunnen tijdens het sorteerproces worden gelezen. Daarmee ontstaat een nieuwe laag informatie boven op de fysieke verpakking.
Volgens Sherbourne biedt deze technologie vooral kansen voor producenten die inzicht willen krijgen in de daadwerkelijke recyclageprestaties van hun verpakkingen. "Worden honderdduizend verpakkingen op de markt gebracht, maar worden er slechts vijftigduizend teruggevonden in het recyclagesysteem? Dan ontstaat waardevolle informatie over inzameling, consumentengedrag en materiaalverlies", ziet Hornsby. Sherbourne ziet deze technologie zeker als vervanger van AI-gestuurde herkenning, maar als aanvulling daarop. Hornsby: "Beide systemen kunnen prima naast elkaar functioneren."
De uitdaging van gemengde kunststoffen
Bij kunststofverpakkingen blijft de economische realiteit een belangrijke factor. Hornsby benadrukt nog eens hoe groot de verschillen in marktwaarde zijn tussen afzonderlijke kunststofstromen. Zuivere stromen van bijvoorbeeld HDPE of PET vertegenwoordigen een aanzienlijk hogere waarde dan gemengde kunststoffen. Voor sorteerinstallaties ontstaat daardoor een sterke prikkel om hoogwaardige materiaalstromen zo zuiver mogelijk te scheiden. "Voor verpakkingsontwikkelaars betekent dit dat ontwerpkeuzes direct invloed hebben op de economische waarde van recyclage. Een verpakking die eenvoudig in een hoogwaardige monostroom terechtkomt, heeft een aanzienlijk grotere kans op hoogwaardige recyclage dan een verpakking die eindigt in een gemengde kunststoffractie", aldus Hornsby tot besluit.
Foto’s: Sherbourne Recycling
Positieve waardering glas
In verschillende Europese landen wordt steeds kritischer gekeken naar glas vanwege het gewicht en de daarmee samenhangende CO2-uitstoot tijdens transport. Toch ziet Sherbourne Recycling glas juist als een van de meest betrouwbare verpakkingsmaterialen binnen de circulaire economie. Anthony Hornsby: "Glas is relatief eenvoudig te herkennen, te sorteren en opnieuw te verwerken." Zelfs donkere of zwarte glasverpakkingen worden niet als groot probleem gezien. Daarmee verschilt de Britse praktijk soms van discussies elders in Europa, waar bepaalde donkere glassoorten of keramiekachtige verpakkingen juist als verstorende factor worden beschouwd. Voor Sherbourne is de belangrijkste vraag niet of een verpakking theoretisch recycleerbaar is, maar of zij daadwerkelijk door bestaande infrastructuur kan worden verwerkt. Vanuit dat perspectief scoort glas nog altijd bijzonder goed.