Grafisch ondernemen vereist meer dan goed kunnen drukken

Met een recordaantal van zo’n 220 bezoekers toonde Het Congres van het VIGC zich eind oktober opnieuw dé plek waar de grafische sector samenkomt. Tot tevredenheid van VIGC-directeur Jos Steutelings bevonden zich in het publiek ook weer nieuwe gezichten én hij telde heel veel productiebedrijven in de zaal van het Antwerpse Vestar: "Dat is het bewijs dat onze grafische sector leeft, dat die nieuwsgierig blijft, en ook bereid is om tijd vrij te maken om elkaar te ontmoeten en om inspiratie op te doen."

Met name dat laatste is van groot belang, aldus Steutelings: "Als verantwoordelijke binnen een grafisch bedrijf moeten er behoorlijk wat ballen tegelijk in de lucht worden gehouden. Klanten worden veeleisender, marges staan onder druk en het valt niet mee om geschikte medewerkers te vinden en te behouden. Ook de technologie evolueert enorm sterk en snel. En alsof dat allemaal nog niet genoeg is, worden we geconfronteerd met geopolitieke spanningen, met steeds hogere duurzaamheidseisen, met cyber security, en uiteraard, last but not least, de snelle opkomst van artificiële intelligentie."

"Ondernemen in onze grafische sector is veel meer dan goed kunnen drukken", stelt Steutelings. "Het vraagt nog altijd vakkennis en technologische expertise, maar minstens even belangrijk zijn strategische inzicht, leiderschap, digitale vaardigheden en het vermogen om voortdurend te veranderen." Het waren dan ook niet voor niets juist deze onderwerpen die als een rode draad door het sprekersprogramma van Het Congres liepen.

Op weg naar nieuwe wereld

Professor David Criekemans is als hoofddocent internationale betrekkingen aan de Universiteit van Antwerpen een veelgevraagd expert wanneer het gaat over geopolitieke verschuivingen en de impact daarvan op economie en technologie. Hij nam het Congres-publiek mee naar het multipolaire wereldtoneel van vandaag, waarin veiligheids- en energievraagstukken zorgen voor grote spanningen en onzekerheid. "We zijn onderweg naar een nieuwe wereld, waarin de VS niet langer de allergrootste zullen zijn maar slechts een van de groten. En waar wij als Europeanen ons zullen moeten positioneren. Een grote vraag voor ons Europeanen is: hoe blijven wij relevant in die nieuwe wereld?"

"Er is toenemende onzekerheid in het internationale systeem. En als er onzekerheid is, dan is er wantrouwen ten aanzien van de andere machten in deze wereld. Dat wantrouwen voedt de neiging van landen om toch vooral voor competitie te kiezen. Die competitie heeft de overhand genomen op een andere paradigma dat we de afgelopen dertig jaar hebben gekend. Dat was het paradigma van de globalisering, van de lange supply chains over heel de wereld – allemaal gebaseerd op het vertrouwen dat de marktcondities, handelsrelaties, maar ook toegang tot grondstoffen, allemaal relatief stabiel waren."

Geopolitiek en technologische innovatie

Volgens Criekemans zijn technologische ontwikkeling en innovatie niet los te zien van geopolitieke ontwikkelingen – als oorzaak, als gevolg, maar ook als mogelijk antwoord. Hij noemde de opkomst van automatisering en vooral datatechnologie "de nieuwe industriële revolutie, die ook uw industrie gaat beïnvloeden". 'Big data' maakt nieuwe businessmodellen mogelijk, maar zal ook zorgen voor ‘creatieve destructie’ in allerlei sectoren, met allerlei sociale consequenties.

"We zullen ons moeten aanpassen aan deze nieuwe realiteit", aldus Criekemans. Hij is echter overtuigd van de mogelijkheden: "We kunnen heel veel. Kijk naar Imec (het onderzoekscentrum voor nano-elektronica en digitale technologie, red.): ooit begonnen met acht mensen als spin-off van de KU Leuven en vandaag een omzet van bijna een miljard. En denk aan een ASML in Nederland. Wij kúnnen dat vanuit de lage landen. We kunnen ook creatief nadenken in termen van partnerschappen over hoe we ons kunnen positioneren in deze domeinen naar de toekomst."

Criekemans gaf toe dat het lastig is toekomstscenario's te schetsen omdat nu "alles verder dan een jaar moeilijk is te voorzien." Maar: "Het moet ook mogelijk zijn om naar een nieuw paradigma te gaan. Dat de technologie ons uiteindelijk brengt naar een betere wereld met nieuwe samenwerking. Dat gaat alleen maar lukken, denk ik, als we er zelf mee vorm aan geven."

Duurzaam en volhoudbaar

Zelf vormgeven aan een betere wereld – dat is precies waar Björn van Hamond zich bij RPI/blurb in Eindhoven mee bezighoudt. Als director of Innovation maakt hij zich sterk voor het verder verduurzamen van het bedrijf waar zo’n 100 mensen werken, niet alleen in Nederland maar ook in de VS waar het hoofdkantoor van RPI zich in Seattle bevindt: "Ik wil gewoon iedere dag de wereld een beetje mooier maken." Hij is ervan overtuigd dat de toekomst van print bestaat uit "on demand, lokaal en afvalarm geproduceerd drukwerk".

Hij gaf verschillende voorbeelden van geslaagde stappen richting verduurzaming, zoals het gebruik van groene energie, het apart inzamelen van verpakkingsplastic en het gebruik van afwasbare koffiebekers. Maar hij weet ook hoe lastig het soms kan zijn om voor duurzame oplossingen te kiezen, want: "Zou u tweeëneenhalf keer meer betalen voor een product dat duurzamer is?" Toch kán het: "Wij zijn overgegaan naar een duurder laminaat voor boekomslagen. Maar omdat dat laminaat krasvast is, hoeven we geen plastic zakjes meer om elk boek te doen, die de consument daarna weer in de prullenbak moet gooien. Dus onder de streep is die keuze wél interessant!"

Van Hamond merkt dat het gesprek met klanten is veranderd: "Voorheen ging het vooral over wat kost dat, hoe snel kun je het leveren en wat is je kwaliteit? Daar is echt duurzaamheid bijgekomen. En dat is goed." Maar verduurzamen gaat volgens Van Hamond over meer dan milieu. "Het gaat ook om 'volhoudbaarheid'. Dat betekent dat we het niet alleen voor vandaag doen, en voor morgen – maar ook voor de toekomst van ons bedrijf. Want we moeten er ook zorgen dat we blijven bestaan, kunnen innoveren en kunnen blijven groeien om onze ambities waar te maken."

Belang van bedrijfscultuur

Tim Berghmans, partner bij Amazing Cultures, haalt eveneens inspiratie uit de natuur als hij groeimogelijkheden voor bedrijven en organisaties verkent. "De natuur is een systeem dat als vanzelf werkt. Als de natuur uit balans geraakt, dan herstelt hij zichzelf. Als de natuur iets in de grond steekt en er komt de juiste voeding bij, dan groeit hij vanzelf. Een boom heeft geen schrik om te groeien, en bloemen ook niet: die doen dat gewoon." Voor bedrijven is 'vanzelf groeien' niet zo makkelijk: "In organisaties bedenken we allerlei ingewikkelde structuren en procedures – waardoor vaak elk initiatief en alle creativiteit verdwijnt."

Toch denkt hij dat organisaties wel degelijk als de natuur kunnen werken en groeien. Daarvoor is dan wel een goede bedrijfscultuur en werksfeer noodzakelijk "waarin mensen wél met goesting en kracht en energie willen werken om groei te realiseren". Hij reikte het Congres-publiek daartoe drie belangrijke vragen aan én drie actiepunten om verder te komen. "Om de cultuur in je bedrijf aan te kunnen pakken, moet je eerst weten waar je vandaag staat. Wat is de kern, de fundamentele waarde van je bedrijf? Dan: is er voldoende energie in mijn bedrijf om in beweging te komen en te blijven? En: waar gaat de meeste aandacht naartoe? Zorg ervoor het vertrouwen van je mensen te maximaliseren in de organisatie. Heel veel bedrijven stellen zich deze vragen nooit."

Ook grafische bedrijven kunnen wat Berghmans betreft vervolgens aan de slag met hun bedrijfscultuur: "Wordt je bewust van de onbewuste gewoontes in je bedrijf, en creëer nieuwe gewoontes om de cultuur te veranderen. Breng de business context, zoals procedures en software, in lijn met de gewenste cultuurverandering. En creëer de juiste rituelen, zoals een bedrijfsbarbecue of het kerstfeest, om die cultuur voelbaar te maken."

Artificiële intelligentie en cyber security

Uiteraard mocht artificiële intelligentie niet ontbreken op het Congres-programma. Het VIGC neemt binnen de grafische industrie het voortouw door in de vorm van groepscoaching bedrijven op een praktische manier met AI aan de slag te laten gaan. In een volgend artikel besteden we daarom graag nog eens apart aandacht aan het interessante 'Van experiment naar impact'-panelgesprek met drie deelnemers op het Congres-podium.

Cyber security was uiteraard een kolfje naar de hand van in carnavalskostuum gestoken Inti De Ceukelaire, de wereldberoemde ethische hacker uit Aalst. Hij sloot het programma af met een wervelende presentatie van zijn digitale vernuft om websites te manipuleren, elektronische sloten te openen, iPhones te hacken, pincodes af te lezen, stemmen te clonen, en zelfs de zoekgeschiedenis te veranderen van alle bezoekers die zijn QR-code hadden gescand (zij zien de komende twee weken advertenties voor een vakantie in Madrid). Ieder die zich misschien al digitaal veilig waande, wist na deze demonstratie beter.

Optimistisch over grafische sector

"Ondanks de toenemende complexiteit ben ik bijzonder optimistisch voor onze grafische sector", aldus Jos Steutelings. "Onze grafische industrie heeft in het verleden meermaals bewezen heel flexibel te zijn. Van lood naar offset. Van analoog naar digitaal. Telkens hebben we ons als sector en als bedrijven weer aangepast." Dat aanpassingsvermogen vormde onder de noemer 'Switchcraft' het thema van deze editie van Het Congres. Het VIGC ziet daarbij voor zichzelf een belangrijk rol weggelegd: "Door complexe ontwikkelingen te vertalen naar concrete inzichten, door kennis toegankelijk te maken en – heel belangrijk – door bedrijven met elkaar te verbinden. En vooral: door innovatie van theorie naar praktijk te brengen."